Ma'orif Sayyid Burhoniddin Muhaqqiq Termiziy

Termiziy haqida

Sayyid Burhoniddin Muhaqqiq Termiziy haqida

Sayyid Burhoniddin Muhaqqiq Termiziy — o'rta asr Sharq mutafakkiri, pedagog va faylasuf bo'lib, hijriy 561 yoki 565-yilda (milodiy 1166 yoki 1169-yilda) Termiz shahrida tug'ilgan.

Otasi Sayyid Hasan Termiziy, bobosi esa Sayyid Qosim Termiziy bo'lgan. Uning nasabi Hazrat Husayn — Payg'ambarimiz avlodiga borib taqalgani sababli, u "Sayyid" va "Husayniy" nisbalari bilan ham tanilgan.

Dastlabki ta'limini otasining o'zidan olgan. Termizda ilm tahsilidan so'ng, hijriy 605-yilda (milodiy 1208) Balxga borib, Jaloliddin Rumiyning otasi Sultonul-ulamo Bahouddin Valad huzurida shogird tushgan. Undan qirq kunlik suhbatda bo'lib, ijozat olgach, Termizga qaytgan. Keyingi yili yana Balxga kelib, bu yerda ikki-uch yilcha qolgan.

Sultonul-ulamo Bahouddin Valad hijriy 628 (milodiy 1231) yilda Konyada vafot etgach, orada bir yilcha o'tib, Sayyid Burhoniddin Muhaqqiq Termiziy Konyaga borib, ustozining o'g'li — yosh Jaloliddin Rumiyga ustozlik qila boshlagan. U yerda to'qqiz yilga yaqin Rumiyni tasavvuf yo'lida tarbiyalagan, uni zuhd (dunyoviy lazzatlardan tiyilish) va xilvat (yolg'iz chekinib ibodat qilish) maqomlariga yetkazgan, so'ngra bilimini yanada chuqurlashtirish uchun Halab (Aleppo) va Shom (Damashq) shaharlariga o'qishga yuborgan. Chuqur bilimi va ma'naviy martabasi uchun u "Sirr-don" — "sirlarni biluvchi" laqabi bilan ham tanilgan.

Sayyid Burhoniddin Muhaqqiq Termiziy so'nggi yillarini Kayseriy shahrida o'tkazgan va taxminan hijriy 638 (milodiy 1240), ba'zi manbalarga ko'ra 1241-yilda shu yerda vafot etgan. Jaloliddin Rumiy o'z ustoziga umrbod chuqur hurmat bilan qaragan.

Sayyid Burhoniddin Muhaqqiq Termiziyning "Ma'orif" asari ta'lim-tarbiya sohasidagi eng muhim manbalardan biri hisoblanadi va bugungi kunda ham pedagogik ahamiyatini saqlab qolmoqda.

Oltin yo'lnoma

Hayot yo'li — asosiy bosqichlar

  1. Tug'ilishi (h. 561/565 — m. 1166/1169)

    Termiz shahrida tug'ilgan. Otasi Sayyid Hasan Termiziy, bobosi Sayyid Qosim Termiziy. Nasli Hazrat Husaynga borib taqalgani sababli "Sayyid" va "Husayniy" nisbalari bilan tanilgan.

  2. Dastlabki ta'lim

    Ilk ta'limini otasining o'zidan olgan, so'ngra Termizda ilm tahsilini davom ettirgan.

  3. Balxga birinchi safar (h. 605 — m. 1208)

    Balxga borib, Jaloliddin Rumiyning otasi Sultonul-ulamo Bahouddin Valad huzurida shogird tushgan. Qirq kunlik suhbatdan so'ng ijozat olib, Termizga qaytgan.

  4. Balxga ikkinchi safar

    Keyingi yili yana Balxga kelib, bu yerda ikki-uch yilcha yashagan.

  5. Konyaga safar va Rumiyga ustozlik (taxminan m. 1232)

    Ustozi Bahouddin Valad vafotidan bir yilcha keyin Konyaga borib, uning o'g'li Jaloliddin Rumiyga to'qqiz yilga yaqin tasavvuf yo'lida ustozlik qilgan, uni Halab va Shomga ilm olishga yuborgan. Chuqur bilimi uchun "Sirr-don" laqabi bilan tanilgan.

  6. "Ma'orif" asarining yaratilishi

    Ta'lim-tarbiya masalalariga bag'ishlangan asosiy asarining shogirdlari tomonidan to'plangan holda bitilishi.

  7. Vafoti (taxminan h. 638 — m. 1240/1241)

    So'nggi yillarini Kayseriy shahrida o'tkazgan va shu yerda vafot etgan. Jaloliddin Rumiy o'z ustoziga umrbod chuqur hurmat bilan qaragan.

  8. Meros va bugungi ahamiyat

    Asarning keyingi avlodlar va zamonaviy pedagogika uchun ahamiyati.